Systems approach — Συστημική προσέγγιση

From Systems analysis wiki
Jump to navigation Jump to search

Συστημική προσέγγιση — μεθοδολογική κατεύθυνση της επιστημονικής γνώσης και της πρακτικής δραστηριότητας, που βασίζεται στην εξέταση αντικειμένων ως συστημάτων — ολοκληρωμένων συμπλεγμάτων αλληλοσυνδεδεμένων στοιχείων, ιδίως σε σχέση με σύνθετα αντικείμενα. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η συστημική προσέγγιση λειτουργεί συχνότερα όχι ως αυστηρή θεωρία, αλλά ως σύνολο μεθοδολογικών αρχών και ευρετικών κατευθύνσεων. Συμβάλλει στην ανάλυση, τη μοντελοποίηση, τη σύνθεση γνώσεων και τη διαχείριση τέτοιων αντικειμένων σε διάφορους τομείς γνώσης και πράξης.

Αιτίες εμφάνισης

Η συστημική προσέγγιση προέκυψε ως ένα νομοτελειακό στάδιο ανάπτυξης της επιστήμης, η οποία αντιμετώπισε τους περιορισμούς των κλασικών μεθόδων (στοιχειοκρατίας, μηχανιστικής προσέγγισης) κατά τη μελέτη σύνθετων, εξελισσόμενων αντικειμένων (βιολογικών, κοινωνικών, τεχνικών). Οι κλασικές μέθοδοι, που προσανατολίζονταν στη διάλυση του όλου σε στοιχεία, αποδείχθηκαν ανεπαρκείς για την κατανόηση της ολότητας, των αλληλοσυνδέσεων, της οργάνωσης και της δυναμικής τέτοιων αντικειμένων, καθώς και για την επίλυση σύνθετων πρακτικών προβλημάτων (διαχείριση, σχεδιασμός), που έγιναν επίκαιρα στο 2ο μισό του 20ού αι.[1]

Η εμφάνιση της συστημικής προσέγγισης συνδέεται επίσης με τη γενικότερη εξέλιξη της επιστημονικής αναστοχαστικότητας (μεθοδολογική στροφή): τη μετάβαση από τον οντολογισμό (εστίαση στο αντικείμενο) και τον γνωσιολογισμό (εστίαση στη σχέση υποκειμένου-αντικειμένου) στον μεθοδολογισμό, όπου η έμφαση μετατοπίζεται στα μέσα, τις μεθόδους και την οργάνωση της γνωστικής και πρακτικής δραστηριότητας. Αυτός ο προσανατολισμός επιτρέπει την αποκάλυψη της ανεπάρκειας των προηγούμενων προσεγγίσεων και συμβάλλει στη δημιουργία νέων αντικειμένων μελέτης και ερευνητικών προγραμμάτων.

Βασικές θέσεις

Η συστημική προσέγγιση προϋποθέτει:

  • την εξέταση του αντικειμένου ως ολοκληρωμένου συστήματος, αποτελούμενου από αλληλοσυνδεδεμένα και αλληλοεπιδρώντα στοιχεία που διαμορφώνουν την οργάνωσή του και διασφαλίζουν την ολότητά του·[2]
  • ανάλυση της δομής (στοιχείων και ουσιωδών, μεταξύ άλλων συστημοδιαμορφωτικών, δεσμών μεταξύ τους) και των λειτουργιών του συστήματος, καθώς και της αλληλεπίδρασής του με το εξωτερικό περιβάλλον·[3]
  • λήψη υπόψη της ιεραρχικότητας των συστημάτων, όπου κάθε υποσύστημα μπορεί να θεωρηθεί ως σύστημα χαμηλότερου επιπέδου, ενώ το ίδιο το σύστημα εντάσσεται σε ένα ανώτερο σύστημα·
  • μετατόπιση της εστίασης από την ανάλυση των υποστρωματικών, «υλικών» χαρακτηριστικών προς τη μελέτη δεσμών, σχέσεων, δομής, οργάνωσης και διαχείρισης στο σύστημα·
  • κατασκευή γενικευμένων και εξειδικευμένων μοντέλων συστημάτων, συμπεριλαμβανομένων πιθανοτικών, που αντικατοπτρίζουν τον στοχαστικό χαρακτήρα της συμπεριφοράς πολλών συστημάτων·
  • διάκριση δύο μεθοδολογικών εστιάσεων στην έρευνα: 1) κίνηση από δεδομένη ολότητα προς εξακρίβωση των δεσμών που τη διασφαλίζουν και των μηχανισμών διατήρησής της· 2) κίνηση από δεδομένη συνεκτικότητα (τύπους δεσμών) προς τον προσδιορισμό των ορίων και των ιδιοτήτων του ολοκληρωμένου συστήματος·
  • χρήση διεπιστημονικών μεθόδων και μοντέλων για τη μελέτη συστημάτων διαφορετικής φύσης.

Αρχές της συστημικής προσέγγισης

Οι βασικές αρχές της συστημικής προσέγγισης περιλαμβάνουν:

  • Ολότητα και Αναδυτικότητα — το σύστημα θεωρείται ως ενιαίο όλο, που κατέχει νέες, αναδυτικές ιδιότητες, οι οποίες απουσιάζουν από τα στοιχεία του χωριστά και δεν ανάγονται στο άθροισμά τους·
  • Ιεραρχικότητα — τα συστήματα αποτελούνται από υποσυστήματα και εντάσσονται σε ανώτερα συστήματα, σχηματίζοντας ιεραρχική δομή·[4]
  • Δομικότητα — ανάλυση της εσωτερικής οργάνωσης του συστήματος, που περιλαμβάνει όχι μόνο τα στοιχεία αλλά και τους καθοριστικούς δεσμούς μεταξύ τους·[5]
  • Λειτουργικότητα — μελέτη των λειτουργιών του συστήματος και των στοιχείων του, που αποσκοπούν στην επίτευξη των στόχων του συστήματος ή στη διατήρηση της ύπαρξής του·
  • Ανάπτυξη — τα συστήματα θεωρούνται ως δυναμικά, υποκείμενα σε αλλαγές και ανάπτυξη στον χρόνο·
  • Αλληλεπίδραση με το περιβάλλον — λήψη υπόψη του γεγονότος ότι το σύστημα δεν υπάρχει απομονωμένο, αλλά ανταλλάσσει ύλη, ενέργεια και πληροφορία με το εξωτερικό του περιβάλλον.[6]

Εφαρμογή

Η συστημική προσέγγιση εφαρμόζεται ευρέως σε διάφορους τομείς, συμπεριλαμβανομένων:

  • επιστήμης και τεχνολογίας (ιδίως κατά τον σχεδιασμό και την ανάλυση σύνθετων συστημάτων (βλ. Συστημική μηχανική)
  • οικονομίας και διαχείρισης
  • κοινωνικών επιστημών
  • οικολογίας και βιολογίας

Η εφαρμογή των αρχών της συστημικής προσέγγισης συμβάλλει στην αποκάλυψη ευρύτερης γνωστικής πραγματικότητας και στην ανάπτυξη νέων σχημάτων εξήγησης σύνθετων φαινομένων.

Ιστορία ανάπτυξης

Οι ιδέες της συστημικής μελέτης αντικειμένων ανιχνεύονται από την αρχαία φιλοσοφία (Πλάτων, Αριστοτέλης) και τη φιλοσοφία της Νέας Εποχής (Kant, Schelling), αναπτύχθηκαν στα έργα του K. Marx, του Ch. Darwin και άλλων. Τα θεμέλια της σύγχρονης συστημικής προσέγγισης τέθηκαν στα μέσα του 20ού αιώνα στο πλαίσιο της γενικής θεωρίας συστημάτων, που ανέπτυξε ο Ludwig von Bertalanffy. Στη Σοβιετική Ένωση, σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη της συστημικής προσέγγισης είχαν οι Ι. V. Blauberg, V. N. Sadovsky και E. G. Yudin, οι οποίοι συνέβαλαν ουσιαστικά στην ανάπτυξη των φιλοσοφικών και μεθοδολογικών θεμελίων των συστημικών ερευνών, που στηρίζονται στην αρχή της συστημικότητας και συνδέονται, ιδίως, με τον διαλεκτικό υλισμό.

Βιβλιογραφία:

  • Blauberg I.V., Yudin E.G. Становление и сущность системного подхода. Μ., 1973·
  • Sadovsky V.N. Основания общей теории систем. Логико-методологический анализ. Μ., 1974·
  • Uemov A.I. Системный подход и общая теория систем. Μ., 1978·
  • Blauberg I.V. Проблема целостности и системный подход. Μ., 1997·
  • Yudin E.G. Методология науки. Системность. Деятельность. Μ., 1997·
  • Системные исследования. Методологические проблемы. Ежегодник. Μ.: Nauka·
  • Churchman С.W. The Systems Approach. Ν. Υ., 1968·
  • Trends in General Systems Theory / Ed. G. Klir. N. Y., 1972·
  • General Systems Theory. Yearbook, vol. 1–30. N. Y., 1956–85·
  • Critical Systems Thinking. Directed Readings / Ed. R.L. Flood, M.C. Jackson. N. Y., 1991·

Σημειώσεις

  1. ↑ «Изменяются основные категории мышления... во всех областях современного знания мы вынуждены сталкиваться с необходимостью анализа сложных объектов, определенных «целостностей» или «систем». Это ведет к фундаментальной переориентации научного мышления.» — Л. фон Берталанфи, Системные исследования. Ежегодник 1969. С. 31-32.
  2. ↑ «...объекты рассматриваются как системы, т. е. как множества взаимосвязанных элементов, выступающих как единое целое.» — И. В. Блауберг, В. Н. Садовский, Э. Г. Юдин, Системные исследования. Ежегодник 1969. С. 8.
  3. ↑ «[Задачи системного подхода включают] проблему иерархического строения систем и поиски вытекающей отсюда специфики взаимосвязи различных уровней системного объекта;» — И. В. Блауберг, В. Н. Садовский, Э. Г. Юдин, Системные исследования. Ежегодник 1969. С. 17.
  4. ↑ «Сложность и многообразие элементов, связей и отношений объекта как системы обусловливают иерархическое строение системы...» — В. Н. Садовский, Основания общей теории систем. С. 17.
  5. ↑ «Существенным моментом характеристики любой системы является выделение... системообразующих связей и отношений. Именно эти связи и отношения выражают целостные, интегративные свойства системы, определяют ее специфику.» — В. Н. Садовский, Основания общей теории систем. С. 83.
  6. ↑ «Исследование объекта как системы в методологическом плане неотделимо от анализа условий его существования и от анализа среды системы.» — В. Н. Садовский, Основания общей теории систем. С. 17

Δείτε επίσης

  • Σύστημα
  • Συστημική ανάλυση
  • Συστημική μηχανική
  • Γενική θεωρία συστημάτων
Retrieved from "https://systems-analysis.ru/int/index.php?title=Systems_approach_—_Συστημική_προσέγγιση&oldid=21530"