Sistemik Holizm
Sistemik holizm — bütünlük ilkesinden hareket eden bir dünya görüşü ve metodolojik yaklaşımdır: sistem, elemanlarının özelliklerinin toplamına indirgenemeyen özelliklere sahip tek bir bütün olarak ele alınır. Sistem analizinde holizm, karmaşık nesne ve süreçlerin doğasının kavranmasında temel bir konum olarak işlev görür.
Kavramın Özü
Sistemik holizm, bütünün parçalar üzerindeki önceliğini savunur. Ayrı bileşenlerin analizine yönelen redüksiyonizmden farklı olarak holizm, sistem davranışını belirleyen örgütlenme, yapı ve karşılıklı ilişkilere odaklanır.
Temel ilkeler:
- Bütün, ayrı parçalara özgü olmayan özelliklere sahiptir (bkz. Belirişimcilik - Emergentlik);
- Sistemin davranışı yalnızca elemanların özellikleriyle değil, aynı zamanda bu elemanların etkileşim yapısıyla da belirlenir;
- Sistemin anlaşılması, bütünlük ve hiyerarşi düzeyinde analiz gerektirmektedir.
Holizm ve Sistem Yaklaşımı
Sistem yaklaşımı, incelenen nesnelerin bütüncül algılanmasına dayanır. Bu bağlamda:
- Analiz, sistemin davranışını belirleyen bağlantıları ve yapıları ortaya çıkarmaya yöneliktir;
- Sistemin çevresiyle etkileşimine ve iç koordinasyon mekanizmasına dikkat edilir;
- Modelleme ve hiyerarşileştirme yoluyla bütünlüğü kapsayan yöntemler uygulanır.
Sistem Teorisinde Holizm
Sistem teorisinde holizm şu kavramlar aracılığıyla hayata geçirilir:
- Sistem bütünlüğü;
- Örgütlenme düzeylerinin hiyerarşisi;
- Bütünü tanımlamaya yarayan bir araç olarak sistem sınırları;
- Sistemi oluşturucu unsurlar olarak işlev ve amaç.
Sistemik holizm, yalnızca elemanları ve bağlantıları değil, niteliksel açıdan bağımsız bir gerçeklik olan sistem örgütlenmesini de dikkate almanın gerekliliğine gerekçe oluşturur.
Metodolojik Sonuçlar
Sistemik holizmin benimsenmesi şunları gerektirir:
- Yapıyı göz ardı ederek bileşenlerin yalıtılmış biçimde incelenmesinden vazgeçilmesi;
- Etkileşimleri ve belirişimci (emergent) özellikleri yansıtan modellerin kullanılması;
- Farklı tanımlama düzeylerinden — özelden bütüne ve geri— verilerin bütünleştirilmesi;
- Disiplinlerarası yaklaşım ve sistem düşüncesinin zorunluluğu.
İlgili Kavramlar
- Sistem
- Sistemlilik
- Sistem bütünlüğü
- Belirişimcilik (Emergentlik)
- Sistem yaklaşımı
- Sistem teorisi
- Hiyerarşi
- Sistem sınırları