Activity — فعالیت
فعالیت — کنش هدفمند انسان. انسان در راستای دستیابی به اهداف خود از طبیعت بهره میبرد، بر آن تأثیر میگذارد، آن را و خود را دگرگون میسازد.
فعالیت:
- هدفمند — به سوی هدف جهتگیری شده است؛
- ابزاری — به ابزارهای دستیابی به هدف مجهز است؛
- موقعیتی — در موقعیتی خاص تحقق مییابد و به آن وابسته است؛
- معطوف به شیء مشخصی است.
فعالیت هدفمند — یعنی به سوی هدف تعیینشده رهنمون است. هدفمند بودن — یعنی به شکلی با هدف سازگار است. ابزارها — وسایل دستیابی به هدف هستند که اثربخشی کاربرد آنها برای رسیدن به هدف برای انسان آشکار شده است. هنجارهای بهرهگیری از ابزارها به صورت فرهنگی در دانشها تثبیت شده و به دیگران منتقل میشوند. این ابزارها هم شامل سادهترین وسایل برای کار جسمی میشوند و هم شامل وسایل سطح بالا، مانند مهارتهای انسانی. وسایل فعالیت به عنوان شرایط کافی برای تحقق آن ضروریاند.
فعالیت — ساختاری هماهنگ است؛ هدف باید با موقعیت مشخص یا شیء معینی مطابقت داشته باشد و وسایل باید هدفمند باشند، یعنی دستیابی به هدف را تضمین کنند.
برای تعریف یک عمل فعالیتی، دستکم باید اهداف، شیء و وسایل آن مشخص شوند.
بر اساس هدف، وسایل بر شیء تأثیر میگذارند. این سادهترین ساختار عمل فعالیتی میتواند گسترش یابد. به جای شیء میتوان فرایند تبدیل ماده اولیه به فرآورده نهایی مشخصی را قرار داد. انسان با بهرهگیری از وسایل (ابزارها، آلات)، ماده اولیه را به فرآورده نهایی تبدیل میکند که با هدف مطابقت دارد. هدف به فرآورده احتمالی عمل فعالیتی اشاره دارد؛ پیش از آغاز فعالیت، تصویر فرآورده نهایی را در خود دارد. آنچه انسان میخواهد در نهایت به دست آورد، «از پیش» در قالب ایدهآل، در قالب اهداف وجود دارد. فرآورده در فرایند دگرگونسازی ماده ایجاد میشود.
ماده فرایند دگرگونسازی میتواند «مادی» باشد؛ در آن صورت از عمل فعالیت تولیدی سخن گفته میشود. ماده میتواند نشانهای باشد؛ در آن صورت از عمل فعالیت ذهنی سخن گفته میشود. برای نمونه، دگرگونسازی یک فرمول ریاضی یا مدل اطلاعاتی یک شیء.
هدف — به فرآورده نهایی اشاره دارد — و در نتیجه به طور غیرمستقیم به ماده اولیه دگرگونسازیای که فرآورده از آن به دست میآید. وسایل باید دستیابی به هدف را تضمین کنند. وسایل با فرآورده نهایی پیوند دارند، زیرا باید به دست آوردن آن از ماده اولیه را ممکن سازند. وسایل با فرایند دگرگونسازی به طور کلی پیوند دارند — هر وسیله مشخص در رویههای معینی از فرایند دگرگونسازی ماده اولیه به کار میرود.
فعالیت — هماهنگ است:
- هدف باید با موقعیت مشخص یا شیء معینی مطابقت داشته باشد
- وسایل باید هدفمند باشند، یعنی دستیابی به هدف را تضمین کنند.
اطلاعات کلی
در فعالیت، چه مثبت و چه منفی، میتوان فرایندهای زیر را که در حالت کلی انجام میشوند شناسایی کرد (وجود آنها فرض میشود):
- فرایند تصمیمگیری؛
- فرایند درگیر شدن در فعالیت؛
- فرایند هدفگذاری؛
- فرایند طراحی برنامه (طرح) اقدامات؛
- فرایند اجرای برنامه (طرح) اقدامات؛
- فرایند تحلیل نتایج اقدامات و مقایسه آنها با اهداف تعیینشده؛
- فرایندهای سازمانی، از جمله ایجاد ساختارها، فرایندهای مدیریت و برنامهریزی.
انواع فعالیت بر اساس رابطه سوژه با شیء مورد تحقق
انواع فعالیت بر اساس انواع رابطه سوژه با جهان اشیاء که در این اشکال فعالیت تحقق مییابند، تمایز داده میشوند:
- فعالیت عملی، پیش از هر چیز، به دگرگونسازی جهان بر اساس اهداف تعیینشده توسط انسان معطوف است.
- فعالیت شناختی در خدمت درک قوانین عینی هستی جهان است، که بدون آن انجام وظایف عملی ناممکن است.
- فعالیت زیباشناختی — مفهومی است که اشکال و تجلیات فعالیت انسانی برانگیختهشده توسط نیاز زیباشناختی را بازتاب میدهد و دلالت بر انتقال معناهایی دارد که توسط جهتگیریهای ارزشی جامعه یا فرد مشخصی تعریف میشوند.
- فعالیت مدیریتی، معطوف به مدیریت سازمانها.