Sistem Elemanı

Sistem elemanı — sistemin, belirli özelliklere ve işlevlere sahip olan, sistem bütününün yapısı ve işleyişi çerçevesinde diğer elemanlarla bağlantılar aracılığıyla etkileşime katılan, asgari düzeyde görece bağımsız parçasıdır.

Genel Karakteristik

Eleman şu nitelikleri taşır:

• sistemin yapı taşı;
• belirli işlevlerin taşıyıcısı;
• etkileşimlerin (bağlantıların) katılımcısı;
• sistemin yapısının bir bileşeni;
• sistem analizinde modelin bir unsuru.

Sistem elemanları yalnızca fiziksel veya maddesel nesneler olarak değil, aynı zamanda soyut veya işlevsel birimler olarak da tanımlanır: roller, süreçler, prosedürler, modüller, etmenler vb.

Eleman Özellikleri

• Tanımlanabilirlik — eleman diğerlerinden ayırt edilebilir ve belirlenebilir.
• Görece bağımsızlık — eleman, sistem bünyesinde belirli bir bütünlüğünü korur.
• İşlevsellik — eleman belirli bir işlevi yerine getirir.
• Karşılıklı bağlılık — eleman, diğer elemanlarla bağlantılar aracılığıyla sisteme dahil olur.
• Bağlamsallık — elemanın anlamı, sistemin amacı ve yapısı bağlamında belirlenir.

Eleman Türleri

Sistem analizinde şu ayrımlar yapılır:

Doğasına Göre

• maddesel (fiziksel nesneler, bileşenler);
• bilgisel (veriler, sinyaller, mesajlar);
• işlevsel (işlemler, prosedürler, algoritmalar);
• örgütsel (roller, görevler, birimler).

Sistemdeki Rolüne Göre

• etkin (diğer elemanları etkiler);
• edilgen (diğer elemanların eylemlerini alımlar);
• yönetici (hedef yönelimleri biçimlendirir);
• yönetilen (verilen göreve göre eylemleri gerçekleştirir).

Soyutlama Düzeyine Göre

• fiziksel bileşenler (donanım, organlar, aygıtlar);
• mantıksal modüller (bloklar, prosedürler, sınıflar);
• kavramsal varlıklar (kavramlar, roller, işlevler).

Eleman ve Sistem

Eleman **sistem çerçevesinde** var olur ve yalıtılmış biçimde ele alınmaz. Eleman, yalnızca bağlantılar ve işlevler aracılığıyla sistemin bütünlüğüne katılır.

• Aynı nesne, farklı sistemlerin elemanı olabilir.
• Bir sistemdeki eleman, başka bir sistemde **alt sistem** olabilir.
• Eleman, kendi iç yapılarını barındırabilir (hiyerarşi).

Diğer Kavramlarla İlişkisi

• Sistem — elemanların ve aralarındaki bağlantıların bütünü.
• Bağlantı — elemanların etkileşim biçimi.
• İşlev — elemanın hedef amacı.
• Sistem yapısı — elemanların ve bağlantıların konfigürasyonu.
• Sistem sınırları — sisteme hangi elemanların dahil edileceğini belirler.

Modellemede Eleman

Modellerde eleman şu biçimlerde temsil edilebilir:

• grafın düğümü (köşesi) olarak;
• işlevsel şemanın bloğu olarak;
• sınıf nesnesi olarak (nesne yönelimli modellemede);
• benzetim modellerinde varlık veya etmen olarak.

Eleman ve Sistem Ayrıştırması

Karmaşık sistemlerin analizinde ayrıştırma ilkesi uygulanır:

• sistem, elemanlara ve alt sistemlere bölünür;
• her eleman, daha alt düzeyde bir sistem olarak temsil edilebilir;
• analiz ve yönetimin hiyerarşik yapısı sağlanır.

Elemanların Doğru Tanımlanmasının Önemi

Elemanların doğru belirlenmesi şunlar açısından kritik öneme sahiptir:

• uygun bir model oluşturmak;
• yönetilebilir bir mimari oluşturmak;
• yapıdaki kilit düğümleri tespit etmek;
• sistemin karmaşıklık ve kararlılık metriklerini hesaplamak.

Ayrıca bakınız

• Sistem
• Sistemlerdeki Bağlantılar
• İşlev
• Sistem Yapısı
• Alt Sistem
• Ayrıştırma
• Sistem Modeli